| |
| Mensen denken bij haaien vaak aan grote, grijze vissen met scherpe tanden. Ze denken dat hij gevaarlijk is en vaak mensen aanvalt. Dit is helemaal niet waar. Er bestaan veel soorten haaien. Geen enkele eet expres mensen. De haai is een heel oud dier. Hij bestaat al 400 miljoen jaar. Zo lang geleden waren er nog geen reptielen, vogels of zoogdieren. Tegenwoordig zijn bijna alle oervissen uitgestorven. De haaien zijn al die tijd de belangrijkste roofvissen gebleven. |
| |
|
| Er zijn ongeveer 375 soorten haaien. Deze soorten zijn verdeeld in 12 groepen. Dit zijn makreelhaaien, roofhaaien, doornhaaien, schoorhaaien, zaaghaaien, zandhaaien, gladde haaien, kathaaien, bakerhaaien, varkenshaaien, grauwe haaien en de franjehaai. Er zit veel verschil tussen deze soorten. Sommige lijken erg op het beeld dat mensen van haaien hebben. Andere helemaal niet. Schoorhaaien zijn bijvoorbeeld plat. Ze lijken een beetje op roggen. Zaaghaaien hebben een snuit die lijkt op een zaag. |
| |
|
Sommige haaien hebben een grijswitte kleur. Andere zijn geel of bruin. Of ze hebben een tekening op hun huid, zoals strepen of stippen. De grootste haai ter wereld is ook de minst gevaarlijke. Dit is de walvishaai. Hij kan wel 18 meter lang kan worden. Hij kan 20.000 kilo wegen. Hij eet alleen plankton. Dit zijn heel kleine plantjes en diertjes die in het water zweven. Hij filtert deze uit het water. De kleinste haai is de zwarte doornhaai. Deze wordt maar 30 centimeter lang en 400 gram zwaar.
Haaien hebben geen skelet van been, zoals de meeste andere vissen. Hun skelet is gemaakt van kraakbeen. Kraakbeen is een soort bot, maar is gemakkelijk te buigen. Het oor en puntje van de neus van een mens zijn ook van kraakbeen. Door het kraakbeen kan de haai zich snel wenden. Ook is hij licht van gewicht. Daardoor zinkt hij niet zo snel. De haai heeft aan de zijkanten van zijn kop tenminste vijf spleten. Hierachter zitten de kieuwen . Daarmee haalt de haai adem. De haai zwemt en houdt daarbij zijn bek open. Zo komt er water met zuurstof naar binnen. Het water perst hij door zijn kieuwen naar buiten. De zuurstof blijft in zijn lichaam. |
| |
| De meeste haaien hebben in hun bek scherpe tanden. Ze hebben er een aantal rijen van. Achter de voorste rij tanden heeft hij 7 tot 15 rijen tanden klaarliggen. Dit kunnen er wel 3000 zijn. Als hij een tand verliest, zit de nieuwe er al achter. De haai heeft dus altijd een bek vol scherpe tanden. Daarmee snijdt hij gemakkelijk grote brokken vlees uit een prooi. Tijdens zijn leven wisselt de haai duizenden tanden. |
|
De huid van de haai is ruw. Zo ruw zelfs, dat het vroeger gebruikt werd als schuurpapier. De huid bestaat uit een heleboel tandjes. Ze zien er net zo uit als de tanden in de bek. Alleen dan veel kleiner.
Door zijn staartvin heen en weer te bewegen zwemt de haai vooruit. Hij stuurt met zijn twee buikvinnen en twee borstvinnen. Tussen de twee buikvinnen en de staartvin zit een kleine vin. Dit is de anaalvin. Haaien kunnen hun borstvinnen niet als peddels gebruiken. Daarom kunnen ze niet achteruit zwemmen. Andere vissen kunnen dit vaak wel. Haaien gebruiken hun vinnen wel om te sturen en te remmen. De rugvinnen zorgen voor het evenwicht van de haai. De meeste haaien zinken als ze stoppen met zwemmen. Ze hebben geen zwemblaas, zoals andere vissen. In zo'n zwemblaas zit lucht, zodat vissen blijven drijven. Een haai heeft wel een olierijke lever. Olie is lichter dan water. Daarom kunnen ze hiermee toch een beetje blijven drijven. Als een witte haai rustig zwemt, gaat hij ongeveer 3 kilometer per uur. Hij kan tijdens een aanval wel 25 kilometer per uur. De snelste haai is de mako. Deze kan wel 32 kilometer per uur. De meeste haaien kunnen ook heel hoge sprongen maken.
Een haai heeft een aantal zintuigen waarmee hij goed kan jagen. Zo hebben haaien een goede neus. Ze kunnen één druppel bloed in honderd miljoen druppels water ruiken. Haaien kunnen goed zien in donker en troebel water. Zij hebben daarvoor speciale cellen op de achterkant van hun oog. Deze kaatsen het licht terug. Katten hebben ook zulke 'spiegeltjes'. Een haai kan daardoor goed een zwemmende vis zien. Haaien hebben geen oorschelpen. Maar ze kunnen goed horen. Haaien hebben zintuigen in de zijkant van hun lichaam. Deze heten het 'zijlijnorgaan'. Hiermee kunnen haaien bewegingen in het water voelen. Zo weten ze hoe ze zelf zwemmen. Maar ook waar prooidieren zwemmen. De haai heeft nog een bijzonder zintuig. Dit zijn de ampullen van Lorenzini. Deze zitten in de snuit van de haai. Hiermee voelen haaien elektriciteit in het water. Een dier is altijd elektrisch geladen. Een haai voelt dit en zoekt zo naar prooidieren. Soms vallen haaien per ongeluk elektriciteitsdraden op de zeebodem aan. Ze voelen de elektriciteit en denken dat het een dier is. |
| |
|
| Haaien komen over de hele wereld voor. De meeste soorten leven in zeeën en oceanen. Bijna alle soorten haaien leven in de open zee. Enkele komen wel eens in een rivier. De stierhaai en de Gangeshaai zwemmen bijvoorbeeld wel in rivieren. Deze haaien komen alleen in warme gebieden voor. |
| |
|
 |
| De meeste haaien eten vis. Sommige haaien eten ook schaaldieren. Maar de walvishaai, een soort bakerhaai, eet bijvoorbeeld geen vlees. Hij eet plankton. Dit filtert hij uit het water. Hiervoor heeft hij een soort zeef in zijn bek. Heel grote haaien, zoals de witte haai, eten ook in het water levende zoogdieren. Bijvoorbeeld dolfijnen en zeehonden. De tijgerhaai eet alles wat hij tegenkomt. Zelfs oneetbare dingen. Bijvoorbeeld autobanden, verfblikken en nummerborden. |
| Haaien eten maar heel soms mensen. Dit is vaak een vergissing. De haai denkt dan dat de mens een zeeleeuw is. Ze hebben zulke kleine hersenen dat ze niet kunnen leren welk vlees ze lekker vinden. Ze eten daarom dat wat ze kunnen vangen. |
| |
|
| Er is weinig bekend over het leven van haaien. Ze zijn moeilijk te bekijken in het wild. We weten maar een paar dingen. Bijvoorbeeld over de geboorte van jonge haaien, wat haaien eten en welke soorten er zijn. We weten ook dat de haai bijna nooit alleen leeft. Vaak zwemmen kleine vissen met de haai mee. Dit zijn loodsmannetjes. Ze eten de restjes van het eten van de haai. De meeste haaien kunnen 50 tot 100 jaar oud worden. |
| |
|
| Er zijn een aantal manieren waarop jonge haaitjes worden geboren. Alle haaien leggen eieren. De meeste haaien houden deze eieren vast in hun buik. De eieren komen uit in hun buik. Uiteindelijk komen er volledige jonge haaien uit de buik van het vrouwtje. Dit wordt 'levendbarend' genoemd. Sommige haaien leggen echt eieren. Deze plakken ze tussen waterplanten. Hier komen ze uiteindelijk uit. De draagtijd of broedtijd verschilt per soort. |
| |
|
| De haai heeft weinig vijanden. Alleen andere haaien vallen wel eens aan. Dat doen ze als ze erg hongerig zijn. De mens is zijn grootste vijand. Deze jaagt op de haai. De mens kan bijna alles van de haai gebruiken. Van de taaie huid wordt leer gemaakt. Van de tanden sieraden en vroeger boksbeugels en van de kaken souvenirs. Van de vinnen maken mensen haaienvinnensoep. De rest van zijn vlees wordt ook gegeten. De olie uit de lever en het kraakbeen worden gebruikt voor medicijnen. Doordat er veel op haaien gejaagd wordt, komen ze steeds minder voor. Soms worden haaien per ongeluk gevangen. Ze raken dan verstrikt in de netten van vissers. Mensen jagen ook op haaien, omdat ze er bang voor zijn. Door ze te doden voelen mensen zich veiliger. Dat terwijl haaien vrijwel nooit mensen aanvallen. Per jaar worden 50 tot 75 mensen aangevallen door een haai. Hieraan zijn maar een paar haaiensoorten schuldig. Dit zijn de witte haai, tijgerhaai, mako, gewone grondhaai, citroenhaai, grijze rifhaai en blauwe haai. In slechts 5 tot 10 keer van de gevallen gaat de mens dood. Per jaar gaan er meer mensen dood aan een bijensteek, dan door een haai. |
| |
|
| • |
... het boek en de film 'Jaws' heel belangrijk zijn voor het slechte beeld dat mensen van haaien hebben? Peter Benchley schreef in 1974 het boek. Steven Spielberg maakte later de film hiervan. Sindsdien is de wraak van de mens op alle haaiensoorten verschrikkelijk. Dit terwijl mensen eigenlijk niet bang hoeven te zijn voor haaien. Peter Benchley zet zich tegenwoordig in voor de haaien. Hij geeft bijvoorbeeld lezingen. |
| • |
... de witte haai de grootste jagende haai is? Hij kan robben in een keer inslikken. Witte haaien eten van alles. Bijvoorbeeld vogels, vissen, andere haaien, zoogdieren en aas. Aanvallen op mensen zijn zeldzaam. De naam "mensenhaai" heeft hij niet verdiend. Waarschijnlijk heeft de haai zich bij aanvallen op mensen gewoon vergist. Surfers kunnen voor een haai op een zeeleeuw of zeehond lijken. |
| • |
... de meest voorkomende haai de doornhaai is? Deze komt overal ter wereld voor. Er zijn er miljoenen van. |
| • |
... de grootste vis ter wereld een haai is? Dit is de walvishaai. Deze kan soms wel 18 meter lang worden. Hij weegt 20.000 kilo. De grootste vis naast de walvishaai is de reuzenhaai. Deze wordt 15 meter. Beide zijn ongevaarlijk. Ze eten alleen plankton. |
| • |
... de grootste roofvis ter wereld een haai is? Dit is de witte haai. Hij kan in ieder geval 5 meter lang worden. Waarschijnlijk wordt hij zelfs langer. Hij weegt bijna 800 kilo. |
| • |
... de langste staartvin van een haai is? Voshaaien (een soort makreelhaaien) kunnen 6 meter lang worden. Hun staartvin kan 3 meter worden. Dat is de helft van zijn totale lengte. |
| • |
... de snelste haai de mako is? Deze kan op korte stukjes bijna 90 kilometer per uur halen. |
| • |
... er een paar gebieden zijn waar veel mensen worden aangevallen door haaien? De kust van Australië bijvoorbeeld. Ook de kusten van Zuid-Afrika en Californië zijn erg gevaarlijk. De boosdoeners zijn dan meestal de witte haai, de tijgerhaai en de stierhaai. |
|
| |
|
| |
|
| |
| In Dierenpark Emmen wonen citroenhaaien. Daarom volgt nu wat meer over deze haai. De citroenhaai is een roofhaai. |
| |
|
 |
| |
|
| Citroenhaai |
Negaprion brevirostris |
| Vleeseter |
Vis |
| Leefgebied |
Subtropische, ondiepe wateren rond Midden-Amerika. |
| Leefwijze |
Weinig over bekend. |
| Voedsel |
Vooral vis. 300 tot 400 gram per dag. |
| Maten en gewicht |
2,4 tot 3,4 meter lang. Maximaal 120 kilo |
| Leeftijd |
Volwassen met 6-7 jaar. Maximaal tussen de 50 en 100 jaar. |
| Voortplanting |
Draagtijd 10-12 maanden, 4-17 jongen per keer. |
|
| |
|
| Citroenhaaien zijn grijs. Maar als ze in zee zwemmen aan het wateroppervlak en de zon schijnt op hun huid, schijnt deze geel op. Vandaar de naam citroenhaai. Citroenhaaien zijn tussen de 2,4 en 3,4 meter lang. Gemiddeld wegen ze 120 kilo. |
| |
|
| Citroenhaaien leven in de open zee. Ze komen voornamelijk voor rond Florida (Amerika) en de Bahama's. Hij is ook te vinden in de Atlantische Oceaan en de Golf van Mexico. De citroenhaai houdt van subtropisch, niet te diep water. In water dieper dan 90 meter komen ze niet graag. Ze zwemmen regelmatig aan het wateroppervlak. Daarbij komt de rugvin boven het water uit. De citroenhaai zwemt vooral in koraalriffen en baaien. Hij houdt ook van mangroves. Dit zijn bossen van tropische waterplanten aan de kust. Ze zijn niet zo vaak te vinden in zoet water of heel diep water. |
| |
|
| De citroenhaai eet vooral vis. Verder eet hij kwallen, inktvissen, krabben, kreeften en soms een vogel. Heel soms eet hij kleinere, andere haaiensoorten. Een citroenhaai eet 300 tot 400 gram per dag. |
| |
|
| Net als bij de meeste haaien is weinig bekend over het leven van de citroenhaai. Wel weten we dat deze haai 50 tot 100 jaar oud kan worden. |
| |
|
| De citroenhaai is een haai die haar eieren in haar buik houdt. Dit duurt 10 tot 12 maanden. Dan worden er 4 tot 17 jongen geboren. Voor de geboorte zoekt de moederhaai een ondiepe, beschutte baai op. Dit is een soort kraamkamer waar de jongen kunnen groeien voordat ze het open water opzoeken. Een citroenhaai is bij de geboorte ongeveer 60 cm lang. |
| |
|
| Citroenhaaien hoeven bijna niet bang te zijn voor andere dieren. Soms jagen andere, grotere haaiensoorten op jonge citroenhaaien. De mens is hun grootste vijand. Zij jagen op hem voor het vlees voor haaienvinnensoep en voor de huid om leer van te maken. Mensen jagen ook op hem voor de lol. Omgekeerd is de citroenhaai ook een gevaar voor de mens. Ze vallen best vaak mensen aan. Dit omdat ze in baaien zwemmen waar ook mensen zwemmen en surfen. Ze kunnen dus gevaarlijk zijn. |
| |
|
| n Dierenpark Emmen wonen vijf citroenhaaien. Het zijn allemaal vrouwtjes. Ze zijn in 1984 en 1986 geboren. Ze leven in de natuur in warm water. Daarom wordt het water in het park verwarmd. In het bassin zit één miljoen liter water. De ruiten van het bassin zijn 18 centimeter dik. Dat moet ook wel, want één miljoen liter water weegt één miljoen kilo. In het bassin zitten geen planten. De haaien zwemmen in het wild in open water. Daar is geen begroeiing. Tot voor kort maakten de verzorgers zelf de ruiten van het bassin schoon. Ze doken met z'n tweeën in duikpakken het bassin in. Ze beschermden zich tegen de haaien door achter hun rug een net te spannen. Eén maakte de ruiten schoon. De ander hield de haaien in de gaten. Alleen op die manier konden de ruiten worden schoongemaakt. Tegenwoordig wordt dit gedaan door een robot. Deze is met een afstandsbediening te besturen. Dit is gemakkelijk en veilig voor de verzorgers. Die hoeven nu niet meer het bassin in. De haaien worden bijna elke dag gevoerd met vis. |
| |
|
 |
| |
|
| • |
... citroenhaaien kunstjes kunnen leren, zoals dolfijnen? Sommige citroenhaaien kunnen een bel laten rinkelen. Of ze zwemmen door doolhoven. Dit doen ze als ze hiervoor een lekker hapje krijgen. De citroenhaaien in Dierenpark Emmen hebben dit niet geleerd. |
|
| |
|
Bassin: grote bak met water.
Draagtijd: duur van de zwangerschap van een dier.
Kraakbeen: buigbaar, licht soort bot.
Mangrove: bossen van tropische waterplanten langs kusten.
Plankton: heel kleine plantjes en diertjes die in het water zweven.
Prooidier: een dier dat door een vleesetend dier wordt gevangen om op te eten.
Schaaldier: dier dat in een schaal leeft, zoals mosselen, oesters, kreeften en krabben. |
| |
|
De haai 